برخورد تمدن xadها و فروپاشی غرب

1 تمدن xadها و 1 غرب

نوشته: احمد فرید فرزاد هروی

ساموئل هانتینگتون در سال 1993 متعاقب 1 اتحاد جماهیر شوروی، در نظریهxadی معروفش «1 تمدنxadها» جنگxadهای آیندهxadی بشر را با قطبxadبندی xadهای تمدنی تعریف کرده بود. وی با مطرح کردن 9 حوزهxadی تمدنی، نقش سه تمدن بزرگ که هر کدام ادعای حاکمیت جهانی و رهبری بشر را دارند، را پر رنگ میxadکند. تمدن غربی، تمدن اسلاو-کنفوسیوس روسیه و چین و تمدن اسلامی.

در بحبوحهxad ی مطرح شدن برخورد تمدنxadها، تنش عمیق بین تمدن چین-روسیه و تمدن غرب در جریان بود. هانتینگتون بر این باور بود که در رویاروی با تمدن غرب، احتمال این که تمدن چین-روسیه با تمدن اسلامی علیه غرب در یک صف واحد قرار بگیرند، زیاد است. وی با نظریه xadی فوکویاما که دستxad آوردهای رنسانس غرب را آخرین ایستگاه فکری، تمدنی بشر میxadدانست، به شدت مخالف بود و آسیب xadهای احتمالی تمدن غرب را بعید نمیxadدانست.

از سوی؛ رقیب دیرینهxadی غرب، روسیه دوباره با اقتدارتر از گذشته از نظر سیاسی و نظامی سر بر آورده و چین گوی سبقت اقتصادی را از غرب ربوده و هر دو، غرب را با همه اقتدارش به چالش کشیدهxad اند.

جهان اسلام، اما تا هنوز درگیر مشکلات خویش است. اقتصادهای ورشکسته، پراکندهxadگی و اختلافات سیاسی، فکری و مذهبی، جنگxadها و تنش xadهای مرزی، قومی و ملیتی هنوز جهان اسلام را در حالت ضف نگهداشته و فرصت جولان اقتدار طلبی را از آن گرفتهxadاست. در حالی که روزنه xadهای از قوت در برخی از کشورهای اسلامی نیز به صورت بالقوه وجود دارد و کماکان میxadتواند چالش xadهای پراکندهxadای برای غرب ایجاد کند.

میxadتوان گفت که در برابر غرب «تمدن بیمار»، تمدن چین-روسیه با قدرت بالفعل و تمدن اسلامی با قدرت بالقوه وجود دارد که هر کدام میxadتوانند ضربهxad ی نهایی را برای از پا در آوردن غرب وارد سازند.

حال، آنxadچه هانتینگتون پیشxadبینی کرده بود برای اتحاد صف واحد بین تمدن اسلامی و تمدن چین-روسیه، گمان نمیxadرود چنین امری زیاد متحمل باشد، بلکه آنxadچه بیشتر نزدیک به احتمال به نظر میxadرسد، شاید نیاز غرب برای اتحاد صف با جهان اسلام باشد. گمان میxadرود دیر یا زود غرب این نیاز را هر چه بیشتر درک کند و این امر زمینه xadهای رشد اسلام در غرب را بیشتر فراهم آورد.

چندین مؤلفه را میxadتوان در نظر داشت که ضعف غرب در برابر دو رقیب سر سختش به xadخصوص تمدن اسلامی را نمودار میxadسازد و آینده xadای مبهم را پیش روی غرب میxadگذارد:

1. شکست هژمونی تمدن غرب:

در سدهxadی اخیر موج جنگxadهای فکری غرب علیه اسلام که در قرن 20 با استشراق شروع و متعاقب آن با استعمار ادامه یافت، فروکش نمود و اکنون با شروع قرن 21 در حوزهxadی فکری شاهد تهاجم فکر اسلامی علیه اندیشه xadهای غربی هستیم. از اینxadرو، غرب توانایی رویارویی تمدنی علیه اسلام را از دست دادهxadاست و بسیاری از مولفه xadهای فکری غربی دیگر کارایی لازم در عصر حاضر را ندارد.

2. رشد جمعیت مسلمانان در جهان:

جهان اسلام، دارای جمعیت جوان محسوب میxadگردد. جمعیتی که همواره در حال رشد است. بیشترینه xadی این رشد از سبب تولد بوده و فیصدی نیز مربوط به گرایش روز افزون به اسلام در کشورهای غیر اسلامی و به خصوص در غرب میxadشود.

3. تغییرات دموگرافیکی در جهان غرب:

موج مهاجرت مسلمانان بهxad سوی غرب، تحولی بزرگ و آغاز تغییرات گسترده دموگرافیکی در جهان غرب خواهد بود. غرب متأثر از نوع تفکر فکری فرهنگی و سبک زندهxadگی بر اساس ارزشxad های انسانxadگرایی (Humanism)، به یک جامعه xadی پیر تبدیل شدهxadاست که دیگر فاقد نیروی جوان و کارا میxadباشد، لذا به شدت نیاز به نیروی بشری و نسل جوان و کارا دارد که این نیاز را فقط جهان اسلام میxadتواند تأمین کند. سرازیر شدن سیلی از جوانان مسلمان به کشورهای غربی با ارزشxadها و سبک زنده xadگی متفاوت، گرچه برای هر دو طرف چالش xadزاست، اما در دراز مدت میxadتواند تأثیرات شگرفی بر جوامع غربی بگذارد و زمینهxadی رشد اسلام و گرایش غربیxadها به اسلام را فراهم سازد.

4. شکست ماشین جنگی غرب:

شکستxad های نظامی پیxadهم غرب در سوریه، عراق و افغانستان، غرب را شدیداً مستأصل نموده است. از سوی، غرب با تمام شأن و شوکت از حمایت یونان در مقابل ترکیه عاجز ماند و در برابر منافع ترکیه کوتاه آمد و اخیراً در قضایای اوکراین، روسیه فاتحانه عمل کرد و غربیxadها نتوانستند عکسxadالعمل مبتکرانهxad ای داشته باشند.

با آنxadچه گفته آمدیم، اینک غرب در جهان امروز چه از نظر تمدنی و چه اقتصادی، سیاسی و نظامی در سراشیبی سقوط قرار گرفته است و در حال از دست دادن مواضع خویش است. اما اینxadکه غرب سر انجام در دامان تمدن چین-روسیه سقوط خواهد کرد و یا تمدن اسلامی، گذر زمان احتمال آن را واضحxad تر خواهد ساخت. آنxadچه میxadتوان گفت آن است که غرب نسبت به تمدن چین-روسیه؛ بیشتر از تمدن اسلامی متأثر است و برای بازسازی تمدنی، فکری و فرهنگی نیاز دارد تا در مقابل حقیقت اسلام سر تعظیم فرود آورد.